Neden uydu sinyali “anlaşılması zor” görünür

Uydu yayını dinlemek karmaşık görünür çünkü zincir uzun: 12 GHz’lik bir taşıyıcı, çanak, LNB, bir sürü kısaltma (SR, FEC, QPSK, TS). Ama her halka tek bir işi yapar ve sırayla dizilince mantık nettir. Bu yazı, bir DVB-S/DVB-S2 transponderını alıcı (pasif) tarafından, SDR ile dinlemenin zincirini halka halka açıyor.

Kapsam notu: Bu pasif alımdır — broadcast bir sinyali çözmek. FTA (free-to-air) servisler şifresizdir; şifreli (BISS/Nagra/Irdeto) içerik kontrol kelimesi (CW) olmadan açılmaz ve onu kırmak bu yazının konusu değildir.

1. LNB: 12 GHz’i SDR’ın görebileceği yere indir

SDR (rtl-sdr, Airspy…) doğrudan ~12 GHz Ku-band alamaz. Çanağın odağındaki LNB (Low-Noise Block) iki iş yapar: zayıf sinyali yükseltir ve yerel osilatörüyle (LO) frekansı L-band IF’e (950–2150 MHz) indirir — buna downconvert denir.

IF = RF − LO. Düşük bant için LO 9750 MHz, yüksek bant için 10600 MHz. Örnek: 11958 MHz yayın, 10600 LO ile 1358 MHz IF’e düşer; SDR artık bunu görebilir.

2. Transponder parametreleri: neye kilitleneceğini bil

Bir uydu tek bir frekans değil, onlarca transponder taşır. Her transponder dört şeyle tanımlı:

  • Frekans — hangi taşıyıcı.
  • Sembol hızı (SR) — saniyede kaç sembol (örn. 27500 kSym/s); sinyalin bant genişliğini belirler.
  • Polarizasyon (H/V) — yatay/dikey. Yanlış polarizasyon sinyali ~20 dB söndürür; LNB’ye verilen voltaj (13V/18V) bunu seçer.
  • FEC oranı — hata düzeltme yükü (3/4, 5/6…).

Doğru dördünü vermeden kilit olmaz. Çanak yönü (azimut/elevasyon) ayrıca fiziksel olarak doğru olmalı.

3. Carrier lock: sinyal var mı

Parametreler doğruysa alıcı taşıyıcıya kilitlenir (carrier lock) ve SNR/MER yükselmeye başlar. Burada henüz veri yok — sadece “doğru yerde, doğru polarizasyonda enerji var” sinyali. SNR düşükse çanak yönü ya da polarizasyon yanlıştır.

4. Demodülasyon: constellation

İşin görsel kalbi burası. Demodülatör, taşıyıcının faz/genliğini sembollere çözer ve bunu bir constellation diyagramında gösterir:

  • DVB-S → QPSK: 4 nokta (sembol başına 2 bit).
  • DVB-S2 → 8PSK: 8 nokta (sembol başına 3 bit) — daha verimli ama daha yüksek SNR ister.

Noktalar başta gürültü bulutudur; SNR/MER yükseldikçe sıkı kümelere oturur. Temiz, ayrık kümeler = sağlıklı sinyal. Kümeler birbirine giriyorsa demodülatör bitleri karıştırır.

5. FEC: hataları düzelt

Havadan gelen bit akışı hatalıdır. İleri hata düzeltme (FEC) bunu onarır:

  • DVB-S: Viterbi (convolutional) + Reed-Solomon.
  • DVB-S2: LDPC + BCH — çok daha güçlü, Shannon sınırına yakın; DVB-S2’nin ~%30 verim artışının ana sebebi.

FEC sonrası elimizde temiz bir MPEG-TS (Transport Stream) vardır.

6. MPEG-TS ve servis listesi

TS, 188 baytlık paketlerden oluşur; her paketin bir PID’i vardır. Tablolar akışı çözer: PAT programları, PMT her programın bileşenlerini (video/audio PID), SDT servis adlarını taşır. Bunları ayrıştırınca kanal listesi çıkar — FTA olanlar oynatılabilir, şifreliler CW ister.

Zincirin özeti

# kavramsal akış
RF 12GHz → [LNB: ×LO] → IF 950-2150MHz → [SDR] →
[demod QPSK/8PSK] → [FEC: Viterbi+RS / LDPC+BCH] →
MPEG-TS → [PAT/PMT/SDT parse] → servis listesi

Karmaşık görünen şey, aslında altı bağımsız halkanın zinciri: indir → tanımla → kilitle → çöz (sembol) → düzelt (bit) → ayrıştır (servis). Her halkayı tek başına anlayınca bütün net.

Kendin dene

Bu zincirin tamamını — uydu seçiminden constellation’ın temizlenmesine ve servis listesine kadar — donanım kurmadan tarayıcıda adım adım çalıştırabilirsin.

// yazının sonunda
Yukarıda anlatılan tekniği donanım kurmadan kendin denemek istersen canlı simülatörü aç →